تاریخچه شمیران
در ايران قلعه و قريه بسياری را مي توان نام برد كه به نام شميران خوانده شده اند. ولي به علت وجود لهجه های متفاوت در نواحی مختلف، اختلافی در تلفظ اين كلمه روی داده است. تمام اين نامها دارای يك ريشه مشترك هستند و آن ريشه <شم> يا <سم> است.در فارس در محل های مركبات خيز می گويند امسال مركبات را سم (به فتح) زده ، يعنی سرما زده است.همين ريشه در لارستان به شكل <سوم> به كار می رود و سوم زده يعنی سرما زده. بنابراين شميران ظاهرا بايد به معنی محل سرد باشد.امروز شميران برناحيه نيمه كوهستانی شمال تهران اطلاق می شود كه در گذشته تا دوران تأليف هفت اقليم امين احمد رازی (1001 تا 1003 ) اين ناحيه را قصران می گفته اند و حد آن از شرق ، كلاك كرج و از غرب گردنه قوچك است. نخستين بار اطلاق نام شميران به اين ناحيه در سال 1074 قمری است. در اين ايام نام <قصران> رو به فراموشی می رود و شميران كه قلعه معتبر و بزرگی در دل اين ناحيه است، نامش به پهنه دامنه كوه توچال اطلاق می شود.
در اين گزارش تلاش داريم تا حد امكان به معرفی قراء و قصبات شميران قديم بپردازيم و در اين مسير از كتاب جغرافيای تاريخی شميران تاليف دكتر منوچهر ستوده، و پايان نامه شادروان تقی فكری و همكاری آقای رحمت الله رحمت پور مدير انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی بهره گرفته ايم كه از شميران بزرگ و گسترده آن روزگار سخن گفته است؛ يعنی از بسياری جاها و مناطق گوناگون شميرانات قديم كه موضوع بحث و بررسی در اين منابع است، اكنون شايد نام و نشانی نمانده باشد و به جای باغی دلگشا و دشتی سرسبز كه نويسندگان از آن ياد كرده اند، خيابانی بزرگ يا ساختمانی بلند ساخته باشند.
موقعیت جغرافیایی شمیران
شهرداری منطقه يک در شمالی ترين نقطه تهران بزرگ در دامنه های جنوبی رشته کوههای البرز قرار گرفته است
از شمال
ارتفاعات 1800 متر و حريم
از شرق
جاده لشکرک و پارک جنگلی قوچک
از غرب
اراضی اطراف رودخانه درکه
از جنوب
بزرگراه چمران (تا دوراهی هتل آزادی) و بزرگراه مدرس – شهيد بابايی تا بلوار نيروی زمينی
این منطقه در محدوده اي به وسعت 49.9 کیلومترمربع و حريم 131.1کيلومترمربع واقع شده است.دارای 10 ناحیه و 27 محله میباشد.جمعيت منطقه بر اساس سرشماری سال 95 بيش از 487 هزار نفر برآورد مي شود. ناحیه 2 با وسعت 8/55 كيلومتر مربع بزرگترین ناحیه و محله ازگل با 5/3 كيلومتر مربع بزرگترین محله منطقه یک می باشند.
نواحی 2،3،4،5،6،9،10 دارای حریم کوهستانی می باشند.
سرانه فضاي سبز عمومي وخصوصي منطقه 54.45 متر مربع مي باشد.
181 کیلومترمربع
494هزار نفر
27محله
10ناحیه
جایگاه شمیران به عنوان قطب گردشگری
توچال بلندترین نقطه کوهستانی تهران به ارتفاع 3966 متر می باشد ودارای انو اع ورزشهای کوهستانی نظیر کوهپیمایی، کوهنوردی ،اسکی ،دوچرخه کوهستان ، صخره نوردی می باشد و امکانات رفاهی نظیر سورتمه تهران، تله کابین با هفت ایستگاه و چهارده جان پناه و یک هتل وایستگاههای هلال احمر و بیمارستان و… را دارا می باشد.
بازار تجریش به عنوان یک اثر تاریخی و دومین بازار بزرگ پایتخت در منطقه یک می باشد.
وجود بوستان های فرامنطقه ای (پارک نیاوران، پارک قیطریه، پارک جمشیدیه، پارک جنگلی نیلوفر(رحمان آباد)، پارک ساحلی دارآباد،گلابدره). منطقه یک دارای 7 رود دره می باشد.
جایگاه ویژه شمیران به لحاظ سیاسی
29 سفارتخانه خارجی وبیش از 60 اقامتگاه سفرا نشان دهنده جایگاه ویژه اين منطقه است.
جایگاه ویژه شمیران به لحاظ فرهنگی- مذهبی
منطقه یک داراي 99 مسجد ،34 حسینیه و تکیه ،8 امامزاده ،309مدرسه، 192بوستان مي باشد.
زیارتگاههای مهم تهران در شمیران
8 امامزاده متبرکه (صالح، علی اکبر، اسماعیل، محمد ولی، عزیز، مطیب، ابراهیم و قاسم (ع)) گلزار شهدا در منطقه : وجود 7 گلزار کهف الشهدا ولنجک، گلزار شهدای امامزاده قاسم(ع) ، گلزار شهدای آجودانیه، گلزار شهدای دارآباد، گلزار شهدای امامزاده علی اکبر (ع) ، گلزار شهدای سوهانک، مقبره الشهدا شهرک شهید محلاتی
اماکن خاص شمیران
وجود 15 موزه و 2مجموعه موزه سلطنتی مهم نياوران و سعدآباد، موزه تماشاگه زمان ، موزه کاخ سعد آباد، رصد خانه پارک کودک ، سقاخانه خوانین، مرکز علوم و ستاره شناسی ( ناحیه 2)- نگارستان حضرت امام خمینی(ره)، کاخ نیاوران، فرهنگسرای نیاوران (ناحیه 4) موزه حيات وحش دارآباد، مركز دائره المعارف اسلامي ، پادگان نيروي زميني ارتش، سازمان هوا فضا (ناحیه 5)، موزه شهدائ امام زاده علي اكبر چيذر(ناحیه 8) وجود دانشگاه شهید بهشتی به عنوان دومین دانشگاه بزرگ کشور در ولنجک و دانشگاه علوم پزشکی بقیه ا… در آجودانیه مرکز پژوهش های بین المللی وزارت امور خارجه
